Nieuws

https://www.youtube.com/watch?v=bMabwqG7_K8

NIEUWLEUSEN – Nog één keer werd vrijdagmiddag de wasrol uit 1905 met de geluidsopname van het Wilhelmus afgespeeld in het Nationaal Grammofoonmuseum in Nieuwleusen. Daarna verdwijnt hij voorgoed in de archieven van het museum, want vaker afspelen van de historische geluidsdrager zou onverantwoord zijn.

Dat laatste was althans het advies van Rinus Blijleven, een expert op het gebied van historische opnamen. Jan van den Berg, een vrijwilliger van het museum, ontdekte de wasrol – een voorloper van de grammofoonplaat – met de bijzondere opname bij toeval. Het museum bleek met deze toevallige ontdekking, die al jaren op zolder lag, ‘goud in handen’ te hebben, zo stelde Blijleven. Volgens de kenner zijn er wel oudere opnamen van het Wilhelmus, van rond 1900, maar die zijn allemaal verloren gegaan.

Het Nationaal Grammofoonmuseum stuurde dan ook begin deze week een persbericht de wereld in. Die ging vergezeld van een uitnodiging aan de media om de laatste afspeelbeurt van de wasrol van dichtbij mee te maken, te filmen of anderszins vast te leggen. Dat gebeurde vrijdagmiddag dan ook: oud-ondernemer Jelle Bos uit Nieuwleusen, die met zijn privé-verzameling de basis legde voor het huidige museum, bracht de Pathé-wasrol nog één keer aan het draaien, een moment dat door vele camera’s werd vastgelegd. Bij elke afspeelbeurt slijt de historische geluidsdrager een beetje, en daarom wordt deze niet langer afgespeeld.

Massale media-aandacht

De regionale, maar zeker ook de landelijke media, hebben de unieke vondst, en dus ook het Nationaal Grammofoonmuseum, inmiddels ontdekt. TV-programma’s als Hart van Nederland (die vrijdagmiddag een cameraploeg afvaardigde), radioprogramma’s als Langs de Lijn en Omstreken en Met het Oog op Morgen, en talloze online media, kranten en tijdschriften (Radio Oost, TV Oost, NU.nl, De Telegraaf enzovoort, besteedden aandacht aan de bijzondere ontdekking.“We hoopten natuurlijk op veel media-aandacht”, aldus Klaas Kreule, de museumvrijwilliger die de PR van het museum coördineert. “Maar op zóveel belangstelling hadden we niet gerekend. We zijn er echt een beetje door overvallen. We

hebben ook veel complimenten gehad met betrokkenen. De huidige directeur van de Koninklijke Militaire Kapel Johan Willem Friso heeft ons bijvoorbeeld gecomplimenteerd, en ook de stichting Edison heeft positief gereageerd. Gelukkig is het goed gelukt om al die belangstelling in goede banen te leiden.” Johan Willem Friso is de hedendaagse voortzetting van de Koninklijke Militaire Kapel. Die voerde de versie op de wasrol uit 1905 uit, onder leiding van Nicolaas Arie Bouwman, de opa van televisiepresentatrice Mies Bouwman.

Oudste bewaarde opname

Kreule legde vrijdagmiddag ten overstaan van diverse media nog eens uit wat de vondst nu precies zo bijzonder maakte. “De wasrol was aan het einde van de negentiende eeuw een van de eerste geluidsdragers”, legde hij uit. “Het Wilhelmus was begin vorige eeuw wel eens vaker vastgelegd op zo’n wasrol, en vanaf circa 1905 ook op platte grammofoonplaten, zoals we die nu nog steeds kennen. Maar al die opnamen zijn verloren gegaan. Dit is, voor zover we kunnen nagaan op basis van catalogusnummers, de oudste opname die bewaard is gebleven.”

De Wilhelmus-versie op de wasrol dateert bovendien van vóór de tijd dat dit lied het officiële volkslied van Nederland werd. Die erkenning volgde pas in 1932. Kreule: “Het Wilhelmus zelf is natuurlijk al veel ouder, maar lange tijd was Wien Neêrlands Bloed de nationale hymne. Maar dat lied is nooit echt populair geworden. Het Wilhelmus werd vaak gezongen bij officiële gelegenheden, zeker vanaf 1901, toen koningin Wilhelmina trouwde met Priuns Hendrik. Wilhelmina was een liefhebber van het Wilhelmus, je zou kunnen zeggen dat zij het flink heeft gepromoot.”

De opname is inmiddels gedigitaliseerd en kan op die manier probleemloos ten gehore worden gebracht, zo vaak men maar wil. Vanaf morgen (zaterdag) start in het museum een tentoonstelling over het Wilhelmus, waarbij ook andere oude opnamen te beluisteren zijn.