OMMEN - Of het nou bij de voetbalclub is, het inloophuis, de bibliotheek of de zorg, op veel plekken maken ze gebruik van vrijwilligers - met name in niet-stedelijk gebied. Uit cijfers van het CBS blijkt dat in 2024 bijna de helft van alle Nederlanders aan vrijwilligerswerk heeft gedaan, maar als je kijkt op gemeentelijk niveau ligt het gemiddelde veel hoger in het platteland dan in de steden. Waarom is deze participatie hoger op het platteland? En waarom hebben deze kleinere plekken hier meer belang bij?

Volgens Lucas Meijs, hoogleraar Strategische filantropie en Vrijwilligerswerk aan de Rotterdam School of Management van de Erasmus Universiteit, hebben mensen over het algemeen een positief beeld van vrijwilligerswerk - de helft van de bevolking doet er immers aan. Toch geldt dit niet voor iedereen. “Er zijn ook mensen die een iets wat vertekend beeld hebben. Die mensen roepen dat ze geen onbeloond werk willen doen en denken dat vrijwilligerswerk iets is waar je behoorlijk aan vast zit. Daarom gebruiken we ook nog wel termen als vrijwillige inzet.”

Voor kleinere gemeenten, zoals Ommen, staat vrijwilligerswerk redelijk centraal binnen de gemeenschap. In stedelijke gebieden zegt 44 procent van de mensen vrijwilliger te zijn geweest. Dit getal ligt een stuk hoger bij niet-stedelijke gebieden, namelijk op 59 procent. Op het platteland doen ook veel meer mensen vrijwilligerswerk voor de buurt (18 procent) dan in de stedelijke gebieden (8 procent).

Betaald of onbetaald
Volgens Meijs komt dit hogere cijfer doordat er ook veel meer vrijwilligers nodig zijn binnen deze kleinere gemeenschappen, want er is minder draagvlak voor betaalde krachten. “Het gros van de vrijwilligers vindt plaats binnen verenigingen. Een voetbalvereniging met 1500 leden geeft genoeg geld uit in de kantine om iemand in te kunnen huren voor achter de bar, maar als je 150 leden hebt moet je aardig doordrinken om dat te kunnen financieren. Er is meer vrijwilligerswerk in dorpen, want er is gewoon meer te doen.”

Marjolein Oosterloo en Jolanta Vijfvinkel van Vrijwilligerspunt Ommen zien dit sentiment ook terug. “Er zijn veel kleine organisaties die niet genoeg financiën hebben en dus draaien op vrijwilligers, zoals clubs of de zorg”, vertelt Vijfvinkel. “Er zouden heel veel gaten vallen op waardevolle plekken als er geen vrijwilligers zouden zijn”, vult Oosterloo aan. Daarbij maakt het de diensten die worden aangeboden goedkoper voor mensen die het minder breed hebben, want er worden geen personeelskosten meegerekend. “Als je bijvoorbeeld een taxi moet huren omdat je slecht ter been bent en niet kan rijden, dan ben je veel duurder uit bij een commercieel taxibedrijf dan bij een vrijwillige. Voor veel mensen maakt dat geld wat ze dan besparen ook echt veel verschil.”

Ook hangt er volgens de dames nog een sociaal belang aan dit financiële aspect. ”Doordat er een vrijwilliger bij iemand komt in plaats van een betaalde kracht, wordt het toch weer iets menselijker. Je weet dat die persoon komt omdat hij of zij dat zelf graag doet en niet omdat ze er geld voor terugkrijgen”, vertelt Oosterloo. Hoogleraar Meijs deelt dit sentiment. “De drempel wordt ook lager doordat het juist iemand niet beroepskracht is. Een vrijwilliger heeft minder macht dan iemand die wordt betaald vanuit een instantie en dat maakt het minder eng voor mensen om hulp te vragen.”

Belang voor de gemeenschap
Gert Dunnewind, bestuurslid van het inloophuis in Ommen, ziet ook het belang vanuit de gemeenschap op dagelijkse basis terug bij de mensen die langskomen. “Wij als vrijwilligers proberen mensen uit hun sociale isolement te halen en een laagdrempelige plek bieden waar ze een kopje koffie kunnen doen of een praatje maken. We zien dat hier ook wel echt behoefte voor is. Jaarlijks trekken wij zo’n 3700 bezoekers, maar dit getal zien we in de afgelopen jaren wel toenemen.” Wat vrijwilligerswerk ook belangrijk maakt voor de gemeenschap, is de sociale laagdrempeligheid die het biedt aan mensen. “Laagdrempeligheid is heel belangrijk in het inloophuis. Het maakt niet uit wat je afkomst, geloof, rijk of arm - iedereen is welkom”, vertelt Dunnewind.

Oosterlo en Vijfvinkel zien dit ook terug in hun werk. “Op maatschappelijk vlak betekent vrijwilligerswerk heel veel voor sociale cohesie in de gemeenschap, doordat het de drempel van om hulp vragen lager maakt. Mensen voelen zich minder bezwaard om hulp te vragen bij een organisatie met vrijwilligers, dan bij bijvoorbeeld de buren, omdat ze weten dat deze mensen er voor hen zijn.”

De toekomst van vrijwilligerswerk
Hoewel er een stijgende lijn in het aantal vrijwilligers in Nederland is, zijn nog niet alle problemen opgelost. Sommige sectoren hebben namelijk meer vraag naar vrijwilligers dan anderen. “Je kan je afvragen wanneer organisaties echt vrijwilligers nodig hebben. Elke organisatie vindt meer onbetaalde krachten fijn, maar er is niet altijd echt iets te doen. Echte tekorten zou je wel kunnen vaststellen in sectoren zoals de zorg en bestuursfuncties bij verenigingen. Voor bestuursfuncties vind je gewoon heel lastig mensen en de zorg is een verhaal wat oneindig doorgaat. Zorg is altijd nodig voor heel veel verschillende mensen op heel veel verschillende vlakken, dus daar is nooit genoeg hulp.”

In Ommen proberen ze de tekorten in te perken door ook in te spelen op wat vrijwilligerswerk mensen zelf ook kan bieden. “Op individueel vlak geeft het mensen zingeving. Het is een reden om je bed uit te gaan en je ontmoet nieuwe mensen die je anders niet tegen zou komen”, vertelt Oosterloo. “Ook is het een mooie laagdrempelige manier om ervaring op te doen voor de arbeidsmarkt in bijvoorbeeld de zorg, mocht je er aan denken om een carrièreswitch te maken.” In combinatie hiermee willen ze bij Vrijwilligerspunt Ommen ook gaan inspelen op de jeugd. “We zijn ook op zoek naar samenwerking met bijvoorbeeld scholen hier om kinderen kennis te laten maken met vrijwilligerswerk en zo ook een zaadje te planten voor later.”